Het lectoraat Levende bodem werkt! richt zich op de interactie tussen plant en bodem, waarbij de focus vooral ligt op de interactie tussen de bodembiologie en de plant en het gebruiken van deze interactie om de bodem vitaler en duurzamer te maken.
Het lectoraat Levende bodem werkt! richt zich op een vitale en vruchtbare bodem als basis voor ecologische stabiliteit en daarmee voor duurzame gewasproductie. Een dergelijke bodem draagt ook bij in de strijd tegen het broeikaseffect en de uitdaging om de groeiende wereldbevolking van voldoende en gezond voedsel te blijven voorzien, met behoud van het milieu en balans in ecosystemen.
Het bodemleven in en rondom planten speelt een essentiële rol in de groei, de gezondheid en het natuurlijke afweersysteem van planten. Plant-microbe interacties zijn zeer complex en lastig te voorspellen door de invloed van een veelvoud aan (veranderlijke) biotische omgevingsfactoren. Kennis over de rol en invloed van specifieke microben in plantgezondheid en -groei is daarom veelal beperkt tot resultaten uit laboratoriumstudies met relatief makkelijk te controleren en te interpreteren modelsystemen.
De vertaalslag naar toepasbaarheid in het veld wordt hierdoor bemoeilijkt en blijft veelal uit. Het verkrijgen van toepasbare inzichten in de rol en invloed van het bodemleven in de groei en de gezondheid van relevante gewassen, met de mogelijkheid tot sturing in de praktijk, vereist een multidisciplinaire aanpak. Deze aanpak verenigt verschillende wetenschappelijke expertises met bedrijven die het onderzoek actief ondersteunen en een vertaling naar toepassing mogelijk maken.
'Black box'
De complexe relatie tussen de bodem en de plant wordt nog vaak gezien als een ‘black box’. Onderzoek heeft uitgewezen dat de bodemsituatie veel invloed heeft op wat er bovengronds gebeurt. Structuur, vochtbalans, nutriënten en bodemleven zijn voorbeelden van invloedrijke parameters die een rol spelen in de zogenaamde 'black box'.
Inhoudelijk focust het lectoraat op het verhogen van de prestaties van het gewas door op een duurzame manier de bodem te verbeteren, wat resulteert in:
Deze doelen geven ons de rol om in samenwerking met bedrijven en organisaties, te fungeren als schakel tussen wetenschap en praktijk op het gebied van plant-bodem interacties. Om toe te kunnen werken naar de 'Kringloop Landbouw 2030' wordt de koppeling van dit thema met natuurinclusieve landbouw (NIL) en precisielandbouw (PL) hierbij een vereiste.
Het lectoraat voert toegepast onderzoek uit binnen de volgende twee onderzoekslijnen:
De teelt inzetten om de bodem te verbeteren
Praktijkgericht onderzoek om de vitaliteit en weerbaarheid van de bodem te verhogen door andere keuzes in gewassen en manieren van telen. Hier kun je denken aan nieuwe gewassen, mengteelten, inzet van groenbemesters of andere rassenkeuze.
Onderzoek naar de eigenschappen die een plant nodig heeft om een positieve invloed te hebben op het bodemleven. Hoe kunnen we door gewaskeuzes en rotatieschema’s uitspoeling verminderen en het organische stof verhogen, en wat voor invloed heeft dat op de diversiteit van het bodemleven? Kan met de juiste gewaskeuzes de bodem verbeterd worden?
De bodem inzetten om de plant te verbeteren
Praktijkgericht onderzoek naar de invloed van bodemgerichte maatregelen, bijvoorbeeld het verhogen van de organische stofgehaltes, op de bodembiologie en op de plantweerbaarheid en opbrengst. Hoe kunnen we de organische stofgehaltes verhogen?
Wat is het effect van een andere bodembewerking en precisieteelt? Wat doet de verbeterde bodem en een actief en divers bodemleven met de weerbaarheid van de plant? Wat voor invloed heeft een verbeterde bodem op de kwaliteit van het voedsel: nutriënten, plantinhoudsstoffen, en houdbaarheid.
De bodem is belangrijk! De bodem 'is een levend systeem dat de biologische productiviteit in stand houdt, de kwaliteit van lucht en water bevordert en de gezondheid van planten, dieren en mensen in stand houdt', aldus de FAO.
Het bodemleven organiseert de kringloop van nutriënten en maakt zo voedingsstoffen beschikbaar voor planten. Aan planten geassocieerde micro-organismen helpen de planten om zich aan te passen aan veranderingen in het milieu en verhogen de weerbaarheid tegen ziekten en plagen.
Het bodemleven bevordert de stabiliteit van de bodemstructuur. Dit bevordert waterinfiltratie en wortelgroei. Daarnaast vormt bodemleven een voedselbron voor bijvoorbeeld vogels.
Het bodemleven speelt dus een sleutelrol voor onze voedselproductie en is direct van invloed op de zogenaamde ecosysteemdiensten. Onder belangrijke ecosysteemdiensten vallen bijvoorbeeld waterzuivering en -berging, ziekte- en plaagbestrijding, koolstofopslag en het recyclen van nutriënten.
Het bodemleven heeft het over het algemeen zwaar te verduren wanneer chemische middelen (gewasbescherming & bemesting) worden gebruikt en heeft tegelijkertijd potentie om de functie van deze middelen te vervangen.
Missie
Het is onze missie om bodembiologie een centrale rol te geven in de bedrijfsvoering van agrariërs om hiermee de koers richting duurzame landbouw te versterken.
Wij beogen hiermee bij te dragen aan een duurzamer beheer van de zuidelijke zandgronden met daarbij een positief effect op de kwaliteit van bodem- en oppervlaktewater.
Aanpak
Wij doen praktijkgericht onderzoek, stellen kennis en tools beschikbaar en organiseren de uitwisseling daarvan. Onze doelgroep is de agrarische beroepspraktijk maar ook het onderwijs op mbo, hbo en wo-niveau (de beroepspraktijk van de toekomst).
Wij hebben hierbij onderstaande inhoudelijke focus:
• De plant inzetten om het bodemleven te verbeteren: Welke invloed heeft de plant op organisch stof, biodiversiteit bodemleven en uitspoeling. Hoe kunnen nieuwe teelten helpen bij het verbeteren van het bodemleven?
• Het bodemleven inzetten om de plant te verbeteren; Hoe kunnen we met verhoging van het bodemleven de plantweerbaarheid, voedselkwaliteit, houdbaarheid verbeteren.
• Gewassen aanpassen aan bodemproblematieken middels veredeling; Kan plantenveredeling bijdragen aan de omgang met bodemstress en wat is de invloed van nieuwe variëteiten op het bodemleven?
Wij doen dit op deze manieren:
• Projecten met agrariërs en studenten (toekomstige landgebruikers en beleidsmakers) waarin wetenschappelijke kennis wordt getoetst in de praktijk en aangevuld met praktijkkennis. Dit kan zijn in de vorm van 1e-, 2e-, 3e- of 4e-jaars onderwijsprojecten, stages en afstudeerprojecten.
• Het ontsluiten van wetenschappelijke en praktijkkennis in het onderwijs gericht op beroepspraktijk, beleidsmakers en het voltijd onderwijs van HAS green academy.
• Verbinden van agrariërs in leernetwerken voor het gezamenlijk opdoen en uitwisselen van kennis en tools in samenwerking met ons lectoraat en met het practoraat Duurzaam Bodembeheer van Yuverta.
Wij zijn verbonden aan onderstaande initiatieven:
Landelijk:
• Nationaal Programma Landbouwbodems
• Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
• Klimaatakkoord
• 7e Nederlandse Actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn
• Kaderrichtlijn Water (KRW)
• Deltaplan Biodiversiteitsherstel
• Programma Water en Bodem sturend
Provincie Noord-Brabant:
• Programma Regionaal Water en Bodem (RWP) 2022 – 2027
• Regeling Natuurinclusieve Landbouw
• Vormgeven aan de doorontwikkeling van een gangbare naar een natuurinclusieve bedrijfsvoering, Noord-Brabant
• Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG)
Provincie Limburg:
• Naar een natuurinclusieve landbouw in Limburg
• Actieplan: Naar een natuurinclusieve veehouderij
• Het Uitvoeringsprogramma Noordelijke Maasvallei
• Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG)
Vanuit het lectoraat Levende bodem werkt! wordt een kenniscentrum opgezet waar kennis wordt gebundeld en beschikbaar gesteld aan agrarische ondernemers, bedrijfsadviseurs, loonwerkers en het onderwijs. Het lectoraat zorgt er verder voor dat studenten kennis over goed bodembeheer kunnen opdoen door praktijkonderzoek op demobedrijven.
Het lectoraat Levende Bodem Werkt! werkt onder meer samen met LLTB, Provincie Noord-Brabant en het Waterschap Limburg.
Rapportages, samenvattingen en artikelen
Bekijk alle rapportages, samenvattingen en artikelen van projecten van het lectoraat in Greeni
Het project SolidTree is gericht op duurzame laanbomenteelt. Door de negatieve effecten op de waterkwaliteit en het gebruik van bestrijdingsmiddelen staat de laanbomenteelt erg onder druk. Daarom ontwikkelen onderzoekers van HAS green academy samen met kwekers, overheden, Agritech en databedrijven een beslissingsondersteunend systeem dat bodemleven centraal stelt.
Vanuit het lectoraat Levende Bodem Werkt! doet HAS green academy binnen het project Bodem Vitalisering Limburg onderzoek naar de toepassing van vers blad en maaisel als bodemverbeteraar in de akkerbouw in Limburg.
Op HAS green academy onderzoeken studenten en onderzoekers samen met diverse partners de effecten van voedselbossen. Het doel van dit gezamenlijke onderzoek is om de veronderstelde effecten van voedselbossen meetbaar te maken.
In de collegereeks ‘What about Soil?’ van het lectoraat Levende bodem werkt! vindt kennisuitwisseling plaats over de bodem in de breedste zin van het woord.
Vanuit het lectoraat Levende Bodem Werkt! doet HAS green academy onderzoek naar de toepasbaarheid van Bokashi als bodemverbeteraar. Bokashi is het Japanse woord voor 'goed gefermenteerd organisch materiaal' en wordt gemaakt vanuit organische reststromen.
In dit project nemen we als HAS green academy regeneratieve landbouwpraktijken onder de loep. Nog maar een handjevol boeren in Nederland pioniert met deze productiewijze waarbij ze natuurlijke hulpbronnen versterken in plaats van uitputten.
Het lectoraat Levende bodem werkt! van HAS green academy begeleidt agrarische ondernemers met de uitvoering van innovatieve experimenten op proeflocatie Agroproeftuin de Peel. De experimenten zijn gericht op het vergroten van biodiversiteit, gezonde bodem, waterkwaliteit en productie van eiwit van eigen bodem.
We hebben inmiddels al behoorlijk wat lectoren en docentonderzoekers aan de podcasttafel gehad. Allemaal bevlogen experts die op een bepaald moment kozen voor een carrière in onderzoeksland. We zoomen hier graag eens op in.
Wat drijft jonge onderzoekers? Wat maakt onderzoek doen zo leuk? Hoe ervaren ze hun werk tot nu toe? En: hoe zien ze de rest van hun carrière voor zich?
Aan tafel zitten Jan Meiresonne en Maartje van der Sloot, beiden onderzoeker bij HAS green academy.
In deze aflevering hebben we het over de bodem als uitgangspunt voor regeneratieve landbouw. Waarom is een gezonde bodem zo belangrijk en hoe kunnen we deze zo duurzaam mogelijk beheren?
Te gast zijn Judith van de Mortel en Willem Jan van de Kamp van HAS green academy. Judith is lector van het lectoraat Levende bodem werkt! Willem Jan van de Kamp is docentonderzoeker bij de HAS en tevens practor Duurzaam bodembeheer bij de groene mbo-instelling Yuverta Boxtel.
Aan bod komt onder meer het onderzoeksproject ‘Regeneratieve Open Teeltsystemen’, maar ook de onmisbare samenwerking tussen het hbo en mbo én de bedrijfsopleiding Bodemcoach voor agarisch adviseurs en de Opleiding en accreditatie van bodemadviseurs (samenwerking met Aeres Hogeschool).
Lector Levende bodem werkt!
Docentonderzoeker Toegepaste Biologie
Docentonderzoeker Toegepaste Biologie
Docentonderzoeker Toegepaste Biologie
Docentonderzoeker Tuinbouw en akkerbouw
Bestuurssecretaris HAS green academy/docentonderzoeker Toegepaste Biologie
Onderzoeker Toegepaste Biologie
Docentonderzoeker Levende bodem werkt!
Onderzoeker Levende bodem werkt!
Projectmedewerker Levende bodem werkt!
Projectmedewerker Levende bodem werkt!
Junior onderzoeker Levende bodem werkt!
Projectomedewerker Levende bodem werkt!
Projectmedewerker Levende bodem werkt!
Het lectoraat Innovatieve Biomonitoring heeft tot doel om biodiversiteit in beeld te brengen en over de tijd te monitoren, gebruikmakend van innovatieve technieken die toepasbaar gemaakt worden voor vragen uit de praktijk. Op deze manier draagt het lectoraat bij aan het behoud en de bescherming van biodiversiteit.
Het lectoraat Klimaatrobuuste Landschappen: 'verbinden van landbouw en natuur' richt zich op de vraag hoe andere vormen van landbouw kunnen bijdragen aan het verbeteren van waterkwaliteit en biodiversiteit door op een slimme manier gebruik te maken van het landschap.
Het lectoraat Data Intelligence voor duurzame transities van HAS green academy onderzoekt hoe technologie kan bijdragen aan duurzame oplossingen in agro, food en leefomgeving, en verbindt domeinen via artificiële intelligentie, datagedreven kennis en toepassingen.
