Lectoraat Levende bodem werkt!

Het lectoraat Levende bodem werkt! richt zich op een vitale en vruchtbare bodem als basis voor ecologische stabiliteit en daarmee voor duurzame gewasproductie. Een dergelijke bodem draagt ook bij in de strijd tegen het broeikaseffect en de uitdaging om de groeiende wereldbevolking van voldoende en gezond voedsel te blijven voorzien, met behoud van het milieu en balans in ecosystemen. 

De bodem is belangrijk! De bodem "is een levend systeem dat de biologische productiviteit in stand houdt, de kwaliteit van lucht en water bevordert en de gezondheid van planten, dieren en mensen in stand houdt", aldus de FAO. 

Het bodemleven in en rondom planten speelt een essentiële rol in de groei, de gezondheid en het natuurlijke afweersysteem van planten. Plant-microbe interacties zijn zeer complex en lastig te voorspellen door de invloed van een veelvoud aan (veranderlijke) biotische omgevingsfactoren. Kennis over de rol en invloed van specifieke microben in plantgezondheid en -groei is daarom veelal beperkt tot resultaten uit laboratoriumstudies met relatief makkelijk te controleren en te interpreteren modelsystemen.  

De vertaalslag naar toepasbaarheid in het veld wordt hierdoor bemoeilijkt en blijft veelal uit. Het verkrijgen van toepasbare inzichten in de rol en invloed van het bodemleven in de groei en de gezondheid van relevante gewassen, met de mogelijkheid tot sturing in de praktijk, vereist een multidisciplinaire aanpak. Deze aanpak verenigt verschillende wetenschappelijke expertises met bedrijven die het onderzoek actief ondersteunen en een vertaling naar toepassing mogelijk maken.  

Het is onze missie om bodembiologie een centrale rol te geven in de bedrijfsvoering van agrariërs om hiermee de koers richting duurzame landbouw te versterken.
Wij beogen hiermee bij te dragen aan een duurzamer beheer van de zuidelijke zandgronden met daarbij een positief effect op de kwaliteit van bodem- en oppervlaktewater.

Het lectoraat voert toegepast onderzoek uit binnen de volgende twee onderzoekslijnen:

De teelt inzetten om de bodem te verbeteren

Praktijkgericht onderzoek om de vitaliteit en weerbaarheid van de bodem te verhogen door andere keuzes in gewassen en manieren van telen. Hier kun je denken aan nieuwe gewassen, mengteelten, inzet van groenbemesters of andere rassenkeuze.

Onderzoek naar de eigenschappen die een plant nodig heeft om een positieve invloed te hebben op het bodemleven. Hoe kunnen we door gewaskeuzes en rotatieschema’s uitspoeling verminderen en het organische stof verhogen, en wat voor invloed heeft dat op de diversiteit van het bodemleven? Kan met de juiste gewaskeuzes de bodem verbeterd worden?

De bodem inzetten om de plant te verbeteren

Praktijkgericht onderzoek naar de invloed van bodemgerichte maatregelen, bijvoorbeeld het verhogen van de organische stofgehaltes, op de bodembiologie en op de plantweerbaarheid en opbrengst. Hoe kunnen we de organische stofgehaltes verhogen?

Wat is het effect van een andere bodembewerking en precisieteelt? Wat doet de verbeterde bodem en een actief en divers bodemleven met de weerbaarheid van de plant? Wat voor invloed heeft een verbeterde bodem op de kwaliteit van het voedsel: nutriënten, plantinhoudsstoffen, en houdbaarheid.

De bodem is belangrijk! De bodem 'is een levend systeem dat de biologische productiviteit in stand houdt, de kwaliteit van lucht en water bevordert en de gezondheid van planten, dieren en mensen in stand houdt', aldus de FAO.

Het bodemleven organiseert de kringloop van nutriënten en maakt zo voedingsstoffen beschikbaar voor planten. Aan planten geassocieerde micro-organismen helpen de planten om zich aan te passen aan veranderingen in het milieu en verhogen de weerbaarheid tegen ziekten en plagen.

Het bodemleven bevordert de stabiliteit van de bodemstructuur. Dit bevordert waterinfiltratie en wortelgroei. Daarnaast vormt bodemleven een voedselbron voor bijvoorbeeld vogels.

Het bodemleven speelt dus een sleutelrol voor onze voedselproductie en is direct van invloed op de zogenaamde ecosysteemdiensten. Onder belangrijke ecosysteemdiensten vallen bijvoorbeeld waterzuivering en -berging, ziekte- en plaagbestrijding, koolstofopslag en het recyclen van nutriënten.

Het bodemleven heeft het over het algemeen zwaar te verduren wanneer chemische middelen (gewasbescherming & bemesting) worden gebruikt en heeft tegelijkertijd potentie om de functie van deze middelen te vervangen.

Missie

Het is onze missie om bodembiologie een centrale rol te geven in de bedrijfsvoering van agrariërs om hiermee de koers richting duurzame landbouw te versterken.
Wij beogen hiermee bij te dragen aan een duurzamer beheer van de zuidelijke zandgronden met daarbij een positief effect op de kwaliteit van bodem- en oppervlaktewater.

Aanpak

Wij doen praktijkgericht onderzoek, stellen kennis en tools beschikbaar en organiseren de uitwisseling daarvan. Onze doelgroep is de agrarische beroepspraktijk maar ook het onderwijs op mbo, hbo en wo-niveau (de beroepspraktijk van de toekomst).

Wij hebben hierbij onderstaande inhoudelijke focus:

• De plant inzetten om het bodemleven te verbeteren: Welke invloed heeft de plant op organisch stof, biodiversiteit bodemleven en uitspoeling. Hoe kunnen nieuwe teelten helpen bij het verbeteren van het bodemleven?

• Het bodemleven inzetten om de plant te verbeteren; Hoe kunnen we met verhoging van het bodemleven de plantweerbaarheid, voedselkwaliteit, houdbaarheid verbeteren.

• Gewassen aanpassen aan bodemproblematieken middels veredeling; Kan plantenveredeling bijdragen aan de omgang met bodemstress en wat is de invloed van nieuwe variëteiten op het bodemleven?

Wij doen dit op deze manieren:

• Projecten met agrariërs en studenten (toekomstige landgebruikers en beleidsmakers) waarin wetenschappelijke kennis wordt getoetst in de praktijk en aangevuld met praktijkkennis. Dit kan zijn in de vorm van 1e-, 2e-, 3e- of 4e-jaars onderwijsprojecten, stages en afstudeerprojecten.

• Het ontsluiten van wetenschappelijke en praktijkkennis in het onderwijs gericht op beroepspraktijk, beleidsmakers en het voltijd onderwijs van HAS green academy.

• Verbinden van agrariërs in leernetwerken voor het gezamenlijk opdoen en uitwisselen van kennis en tools in samenwerking met ons lectoraat en met het practoraat Duurzaam Bodembeheer van Yuverta.

Wij zijn verbonden aan onderstaande initiatieven:

Landelijk:

• Nationaal Programma Landbouwbodems
• Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
• Klimaatakkoord
• 7e Nederlandse Actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn
• Kaderrichtlijn Water (KRW)
• Deltaplan Biodiversiteitsherstel
• Programma Water en Bodem sturend

Provincie Noord-Brabant:

• Programma Regionaal Water en Bodem (RWP) 2022 – 2027
• Regeling Natuurinclusieve Landbouw
• Vormgeven aan de doorontwikkeling van een gangbare naar een natuurinclusieve bedrijfsvoering, Noord-Brabant
• Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG)

Provincie Limburg:

• Naar een natuurinclusieve landbouw in Limburg
• Actieplan: Naar een natuurinclusieve veehouderij
• Het Uitvoeringsprogramma Noordelijke Maasvallei
• Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG)

Het lectoraat Levende Bodem Werkt! is de kartrekker van de Bodem & Water Campus Zuid Nederland. De Bodem en Water Campus is een publiek-private samenwerking waarin onderwijs, onderzoek, overheden en bedrijfsleven gezamenlijk werken aan een vitaal bodem- en watersysteem als basis voor een gezonde leefomgeving en een duurzame voedselproductie.

De campus verbindt kennis en praktijk door actuele maatschappelijke vraagstukken te vertalen naar innovatieve oplossingen die direct toepasbaar zijn in zowel stedelijk als landelijk gebied. Via praktijkgericht onderzoek, experimenteerlocaties, pilots en onderwijs worden nieuwe inzichten ontwikkeld en getest, waarna deze worden toegepast en opgeschaald in de praktijk.

Studenten, onderzoekers, ondernemers en professionals werken hierbij samen aan thema's als bodemkwaliteit, waterbeheer, klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzame landbouw. De Bodem & Water Campus fungeert daarmee als een ontmoetingsplek waar kennis wordt gedeeld, nieuwe samenwerkingen ontstaan en de transitie naar een toekomstbestendig bodem- en watersysteem wordt versneld.

Het lectoraat Levende Bodem Werkt! werkt onder meer samen met LLTB, Provincie Noord-Brabant en het Waterschap Limburg. 

Rapportages, samenvattingen en artikelen

Bekijk alle rapportages, samenvattingen en artikelen van projecten van het lectoraat in Greeni

Deze aflevering staat in het teken van het onderzoeksproject Bodem Vitalisering Limburg. Het lectoraat Levende Bodem Werkt! van HAS green academy verkent hierin of vers blad en maaisel opgehaald door Limburgse gemeentes op een veilige en verantwoorde manier kan worden hergebruikt bodemverbeteraar in de akkerbouw. De kennis die opgedaan wordt, draagt bij aan bewustwording van grondgebruikers rondom bodemvitaliteit. Te gast zijn docentonderzoeker Lyanne de Haan, onderzoeker Zohralyn Homulle en projectmedewerker Jesse de Vries.  

Belangrijke samenwerkingspartners van het project zijn de Provincie Limburg, het Waterschap Limburg en Afval Samenwerking Limburg (ASL). Het project wordt gefinancierd door de Provincie Limburg.  

We hebben inmiddels al behoorlijk wat lectoren en docentonderzoekers aan de podcasttafel gehad. Allemaal bevlogen experts die op een bepaald moment kozen voor een carrière in onderzoeksland. We zoomen hier graag eens op in.

Wat drijft jonge onderzoekers? Wat maakt onderzoek doen zo leuk? Hoe ervaren ze hun werk tot nu toe? En: hoe zien ze de rest van hun carrière voor zich?

Aan tafel zitten Jan Meiresonne en Maartje van der Sloot, beiden onderzoeker bij HAS green academy.  

In deze aflevering hebben we het over de bodem als uitgangspunt voor regeneratieve landbouw. Waarom is een gezonde bodem zo belangrijk en hoe kunnen we deze zo duurzaam mogelijk beheren?

Te gast zijn Judith van de Mortel en Willem Jan van de Kamp van HAS green academy. Judith is lector van het lectoraat Levende bodem werkt! Willem Jan van de Kamp is docentonderzoeker bij de HAS en tevens practor Duurzaam bodembeheer bij de groene mbo-instelling Yuverta Boxtel.

Aan bod komt onder meer het onderzoeksproject ‘Regeneratieve Open Teeltsystemen’, maar ook de onmisbare samenwerking tussen het hbo en mbo én de bedrijfsopleiding Bodemcoach voor agarisch adviseurs en de Opleiding en accreditatie van bodemadviseurs (samenwerking met Aeres Hogeschool).